چگونه با مشکلات زندگی کنار بیاییم؟ کوتاهترین جواب این است: احساستان را انکار نکنید، مسئله را به تکههای کوچک تقسیم کنید، روی چیزهای در کنترلتان کار کنید و از آدمهای مطمئن کمک بگیرید. در این نوشته ده قدم عملی را با تمرین و مثال میخوانید.
این نوشته جایگزین مشاوره با روانشناس نیست. اگر فشار سنگین یا طولانی است، همان قدم اول را بردارید و با یک متخصص حرف بزنید؛ در بخش «کی از مشاور کمک بگیریم» نشانههایش را آوردهایم.
آنچه شما را نکشد، قویترتان میکند.
فریدریش نیچه
این جملهی معروف را زیاد شنیدهاید، ولی فقط نیمی از ماجراست. سختی خودبهخود آدم را قوی نمیکند؛ روشی که با آن سختی را میگذرانیم، قویمان میکند. همین روش را قدمبهقدم یاد میگیریم.
چگونه با مشکلات زندگی کنار بیاییم؟ جواب کوتاه
کنار آمدن با مشکل یعنی به جای جنگیدن با واقعیت یا فرار از آن، با آن کار کنیم. این کار چهار بخش دارد: دیدن و پذیرفتن احساس، فهمیدن اینکه دقیقاً چه چیزی مسئله است، برداشتن یک قدم کوچک و نگهداشتن آدمهایی که کنارمان هستند.
- به احساستان اسم بدهید (ترس، غم، خشم، خستگی) و اجازه دهید باشد.
- مسئله را روی کاغذ بنویسید و آنچه در دستتان است را از آنچه نیست جدا کنید.
- برای امروز فقط یک قدم کوچک انتخاب کنید.
- با یک آدم مطمئن حرف بزنید و اگر لازم شد از متخصص کمک بگیرید.
- به خواب، غذا و حرکتتان رسیدگی کنید؛ بدن خسته، ذهن خسته میسازد.
پیش از شروع: کنار آمدن یعنی چه و چه نیست
کنار آمدن یعنی پذیرفتن واقعیت امروز، نه راضی بودن از آن. میتوانید از وضعیتتان ناراضی باشید و همزمان برای بهترشدنش قدم بردارید.
کنار آمدن یعنی تظاهر به خوشحالی نیست. لبخند اجباری و جملههایی مثل «همهچیز خوب است» فقط فشار را زیر پوست نگه میدارند. هر چه زودتر با واقعیت روبهرو شویم، زودتر انرژیمان آزاد میشود.
کنار آمدن یعنی تنهایی تحمل کردن هم نیست. آدمهایی که از سختیها گذشتهاند معمولاً یک چیز مشترک دارند: در لحظهی درست از دیگران کمک گرفتهاند.
| کنار آمدن یعنی | کنار آمدن یعنی نه |
|---|---|
| پذیرفتن واقعیت امروز | خوشحال بودن از وضعیت |
| اجازه دادن به احساس | سرکوب یا تظاهر |
| برداشتن قدمهای کوچک | حل کردن همهچیز در یک روز |
| کمک گرفتن | تحمل کردن در تنهایی |
| مسئولیت سهم خودمان | سرزنش کردن خودمان یا دیگران |
ده قدم عملی برای عبور از سختیهای زندگی
این ده قدم ترتیب اجباری ندارند. هر کدام را که امروز به آن نیاز دارید انتخاب کنید و با همان شروع کنید.
درد را انکار نکنید و اسمش را بگذارید
اولین قدم این است که بپذیریم احساس سخت وجود دارد. از کودکی خیلی از ما یاد گرفتهایم که غم و ترس «بد» هستند و باید قایمشان کنیم. نتیجه این است که احساس پنهانشده معمولاً به شکل بیحوصلگی، عصبانیت یا بیخوابی بیرون میزند.
یک تمرین ساده: چند بار در روز بایستید و از خودتان بپرسید «الان چه حسی دارم؟» جواب را در یک کلمه بگویید؛ مثلاً «نگرانم»، «خستهام» یا «دلم شکسته». اسم گذاشتن روی احساس اغلب شدتش را کمتر میکند، چون ذهن از حالت مبهم بیرون میآید.
درد بخشی از زندگی و دوست داشتن است. احساس کردنش به معنی ضعف نیست؛ به این معنی است که برایتان مهم است.
مسئله را از احساس جدا کنید: حل مسئله
وقتی چند مشکل با هم میآیند، ذهن همه را یک تکهی بزرگ میبیند و فلج میشود. حل مسئله یعنی آن تکه را به قطعههای کوچک تقسیم کنیم. این پنج مرحله را روی کاغذ امتحان کنید:
- مسئله را در یک جمله بنویسید. مثلاً «حقوقم برای اجاره کافی نیست»، نه «زندگیام خراب است».
- هر راهی که به ذهنتان میرسد بنویسید، حتی راههای عجیب. قضاوت نکنید.
- برای هر راه یک نکتهی مثبت و یک مانع بنویسید.
- یکی را انتخاب کنید و آن را به یک قدم کوچک برای هفتهی جاری تبدیل کنید.
- آخر هفته نتیجه را مرور کنید و اگر لازم بود راه را عوض کنید.
این روش جادو نمیکند، ولی احساس بیپناهی را کم میکند، چون به جای «همهچیز»، فقط روی «یک چیز» کار میکنید.
چیزهای در کنترلتان را از بقیه جدا کنید
بخشی از رنج ما از جنگیدن با چیزهایی است که دست ما نیست: رفتار دیگران، قیمتها، گذشته. یک برگه بردارید و دو ستون بکشید: «در دست من است» و «در دست من نیست».
در ستون اول چیزهایی مثل تصمیم امروز، نحوهی حرف زدن، برنامهی خواب و درخواست کمک میآید. در ستون دوم چیزهایی مثل نظر دیگران و اتفاقهای گذشته. انرژیتان را به ستون اول بدهید. برای ستون دوم تمرین پذیرش کنید؛ یعنی بگویید «این هست و من نمیتوانم عوضش کنم»، بدون اینکه آن را درست یا خوب بدانید.
با ترستان در قدمهای کوچک روبهرو شوید
ترس تا وقتی که از آن فرار میکنیم بزرگ میماند. شجاعت یعنی نترسیدن نیست؛ یعنی با وجود ترس یک قدم بردارید.
اگر از یک تماس، یک گفتگو یا یک تصمیم میترسید، آن را به پلههای کوچک تقسیم کنید. مثلاً اگر باید دربارهی بدهیتان با کسی حرف بزنید، پلهی اول فقط نوشتن چند جمله است، پلهی دوم تمرین کردن آن با صدای بلند و پلهی سوم خود گفتگو. هر پله که بالا میروید، ترس کوچکتر میشود.
همینجا مراقب باشید: اگر ترس شما شدید است، با طپش قلب و بیخوابی همراه است یا زندگی روزمره را مختل کرده، تمرینهای خودیاری کافی نیست و باید با متخصص حرف بزنید.
از تجربه درس بگیرید، بدون اینکه خودتان را بکوبید
هر مشکل چیزی به ما یاد میدهد، حتی اگر دوستش نداشته باشیم. شبها سه سؤال از خودتان بپرسید: «امروز چه چیزی سخت بود؟»، «چه چیزی کمک کرد؟» و «فردا چه کار کوچکی را متفاوت انجام بدهم؟»
به جای «چرا من همیشه اشتباه میکنم؟» بپرسید «از این اتفاق چه یاد گرفتم؟» سؤال اول ذهن را به سمت سرزنش میبرد و سؤال دوم به سمت قدم بعدی. تجربه همان سرمایهای است که با گذر زمان جمع میشود و به ما کمک میکند در مشکل بعدی بهتر عمل کنیم.

مسئولیت سهم خودتان را بپذیرید، نه همهچیز را
مسئولیتپذیری یعنی بپرسیم «سهم من در این وضعیت چیست و الان چه کاری از من برمیآید؟» این با سرزنش فرق دارد. سرزنش به گذشته نگاه میکند و انرژی میخورد؛ مسئولیت به آینده نگاه میکند و راه باز میکند.
در عین حال، همهچیز تقصیر شما نیست. بیماری، بحران اقتصادی، از دست دادن عزیزان و رفتار آدمهای دیگر ممکن است اصلاً در اختیار شما نبوده باشد. اگر برای هر اتفاق بد خودتان را مقصر بدانید، به جای قویترشدن فرسوده میشوید.
مقصرتراشی هم راه حل نیست. وقتی خوشبختیمان را به دست دیگران بسپاریم، کنترل از دست ما بیرون میرود. روی کاری تمرکز کنید که انجامش دست خودتان است.
در زمان حال بمانید: فقط قدم امروز
ذهن در سختیها معمولاً بین دو جا رفتوآمد میکند: «کاش آن کار را نکرده بودم» و «اگر فردا بدتر شود چه؟» هر دو جا برای حل مسئله بیفایدهاند، چون یکی گذشته است و دیگری هنوز نیامده.
تمرین سادهی «پنج حس» به برگشتن کمک میکند: پنج چیز که میبینید، چهار چیز که لمس میکنید، سه صدایی که میشنوید، دو بویی که حس میکنید و یک مزه. این تمرین ذهن را از فکرهای چرخان به همین لحظه میآورد.
بعد از آن بپرسید: «کوچکترین کاری که امروز میتوانم برای این مشکل بکنم چیست؟» همان را انجام دهید و بقیه را به فردا بسپارید.
اگر بخواهید دربارهی نگهداشتن آرامش در لحظههای سخت بیشتر بخوانید، نوشتهی قدرت در شرایط سخت مکمل خوبی است.
شکرگزاری واقعبینانه
شکرگزاری یعنی انکار مشکل نیست. یعنی در کنار مشکل، چیزهای سالم زندگی را هم ببینیم. ذهن در فشار فقط تهدیدها را میبیند و باقی را حذف میکند؛ شکرگزاری آن را به تعادل برمیگرداند.
هر شب سه چیز بنویسید که امروز درست پیش رفت. لازم نیست بزرگ باشد: یک چای گرم، پیام یک دوست یا یک ساعت خواب خوب. اگر چیزی به ذهنتان نمیرسد، همان «امروز را گذراندم» هم یک مورد است.
اگر این تمرین الان برایتان مصنوعی به نظر میرسد، اشکال ندارد. همینکه امتحانش کنید و فشار نیاورید کافی است.
صبور باشید: پیشرفت کوچک هم پیشرفت است
چیزهای ارزشمند زمان میبرند. عبور از یک بحران، مثل جابهجا کردن یک کوه، سنگبهسنگ پیش میرود. صبر یعنی منتظر ماندن نیست؛ یعنی با نگرش آرام به راه ادامه بدهیم.
برای دیدن پیشرفت، یک «دفترچهی کارهای کوچک» داشته باشید. هر شب یک خط بنویسید که امروز چه قدمی برداشتید. بعد از دو هفته که آن را مرور کنید، میبینید ذهنتان چیزهای زیادی را فراموش کرده بود.
روزهای بد هم طبیعیاند. اگر یک روز عقب رفتید، یعنی شکست نخوردهاید؛ فقط یک روز سخت بوده است. فردا از همان جا ادامه دهید.
ارزشتان را از تأیید دیگران نگیرید
در دورهی سخت، چشممان به نظر دیگران میافتد: «چه فکر میکنند؟» «پیش بقیه چقدر ناموفق به نظر میرسم؟» ولی ارزش شما به این نظرها وابسته نیست.
موفقیت برای هر کس معنی متفاوتی دارد. شاید برای یکی ثروت باشد و برای دیگری آرامش، سلامتی یا یک رابطهی خوب. تعریف خودتان را بنویسید و اگر دیگران چیز دیگری میخواهند، لازم نیست با آنها یکی باشید.
اگر ناچارید با آدمهایی کنار بیایید که مدام قضاوت میکنند، فاصلهتان را تنظیم کنید. شما اجازه دارید دربارهی بعضی موضوعها حرف نزنید.
به یاد داشته باشید که تنها نیستید
در دل سختی، راحت است فکر کنیم همهی دیگران زندگی آسانی دارند. ولی تقریباً همه با چیزی دستوپنجه نرم میکنند؛ فقط همهی آن را نشان نمیدهند.
وقتی ذهن میگوید «من تنها هستم»، آن را یک فکر ببینید، نه یک حقیقت. کسانی هستند که دردی شبیه شما دارند. شاید فوراً نتوانید با آنها حرف بزنید، ولی وجود دارند و پیدا کردنشان ممکن است.
حمایت گرفتن: با چه کسی و چگونه حرف بزنیم
گرفتن حمایت یکی از مؤثرترین مهارتهای کنار آمدن است و ضعف حساب نمیشود. همینکه حرفی را بلند بگوییم، بار آن سبکتر میشود.

چند راه برای شروع:
- یک نفر را انتخاب کنید. لازم نیست با همه حرف بزنید. یک دوست، عضو خانواده یا همکار قابلاعتماد کافی است.
- مشخص بگویید چه میخواهید. بگویید «فقط میخواهم حرف بزنم و گوش کنی» یا «دنبال پیشنهاد هستم». این کار از سوءتفاهم جلوگیری میکند.
- زمان کوتاه و مشخص بگذارید. نیم ساعت گفتگوی آرام بهتر از یک شب پر از ناله است.
- به گروه یا انجمن مناسب بپیوندید. بعضی وقتها شنیدن تجربهی کسی که از همین مسیر گذشته، از هر توصیهای کمککنندهتر است.
اگر مشکل از خانواده یا رابطهی نزدیک میآید، گفتگو سختتر است. نوشتهی نقش خانواده در مشکلات میتواند به شما کمک کند این موضوع را بهتر ببینید.
اگر بخواهید برای آرام کردن بدن و ذهن در لحظههای فشار یک روش آموزشی منظم یاد بگیرید، میتوانید دورهی EFT را هم ببینید.
تمرین نوشتن: هفت دقیقه در شب
نوشتن یکی از سادهترین راههای مرتب کردن ذهن است. لازم نیست خوب بنویسید؛ فقط بنویسید. این برنامهی هفتدقیقهای را برای یک هفته امتحان کنید:
- سه دقیقه بنویسید آنچه امروز ذهنتان را مشغول کرد، بدون ویرایش و بدون سانسور.
- دو دقیقه بنویسید کدام بخش در دست شماست و کدام نیست.
- یک دقیقه یک قدم کوچک برای فردا بنویسید، با ساعت و جای مشخص.
- یک دقیقه آخر یک چیز خوب امروز را بنویسید، هرچقدر کوچک.
- برگه را ببندید و کار نوشتن را همینجا تمام کنید. اگر فکری برگشت، به خودتان بگویید «فردا دربارهاش مینویسم».
بعد از یک هفته، نوشتهها را مرور کنید. معمولاً چند الگوی تکراری پیدا میشود؛ مثلاً یک نگرانی که هر شب برمیگردد. همان الگو نشان میدهد کجا باید بیشتر کار کنید.
در یک نگاه: مشکل و اولین قدم
جدول زیر برای وقتی است که نمیدانید از کجا شروع کنید. اولین قدم عمداً کوچک انتخاب شده است.
| موقعیت | اولین قدم کوچک | مهارت |
|---|---|---|
| فشار مالی | یک فهرست از هزینهها و درآمدها بنویسید | حل مسئله |
| از دست دادن یک رابطه یا عزیز | اجازه دهید غمگین باشید و با یک نفر حرف بزنید | پذیرش و حمایت |
| شکست در کار یا درس | بنویسید چه چیزی را دفعهی بعد متفاوت انجام میدهید | یادگیری از تجربه |
| نگرانی دائمی دربارهی آینده | تمرین «پنج حس» و یک قدم برای امروز | ماندن در زمان حال |
| احساس تنهایی | یک پیام کوتاه به یک آدم مطمئن بفرستید | حمایت گرفتن |
وقتی زندگی شما را در شرایط سخت قرار میدهد
در لحظههای سخت، اولین کار این است که بدن را آرام کنیم. ذهن مضطرب نمیتواند خوب تصمیم بگیرد. چند راه سریع:
- چند نفس آرام بکشید؛ دم را از بینی، بازدم را آهستهتر از دم.
- یک لیوان آب بنوشید و اگر امکانش هست چند دقیقه بیرون بروید.
- تصمیمهای بزرگ را به بعد از آرام شدن موکول کنید.
- برای چند ساعت خبرها و شبکههای اجتماعی را کنار بگذارید.
بعد از آرامتر شدن، به برنامه برگردید: مسئله را بنویسید، قدم کوچک را انتخاب کنید و اگر لازم بود با یک آدم مطمئن حرف بزنید.
چگونه با اتفاقات بد کنار بیایم؟
اتفاق بد، مثل از دست دادن شغل، بیماری یا جدایی، معمولاً چند مرحلهی احساسی دارد: شوک، انکار، غم، خشم و کمکم پذیرش. ترتیب آن برای همه یکی نیست و لازم نیست مرحلهای را «درست» رد کنید.
به خودتان زمان بدهید. در هفتههای اول فقط به خواب، غذا و آب فکر کنید. بعد، قدمبهقدم به کارهای روزمره برگردید. اگر بعد از چند هفته هنوز نمیتوانید کارهای ساده را انجام دهید، وقتش است که از متخصص کمک بگیرید.
برای سوگ عزیزان، نوشتهی نقلقولهای آرامشبخش برای از دست دادن عزیزان هم میتواند همراهی ملایمی باشد.
انسان عاقل در برابر مشکلات چگونه رفتار میکند؟
انسان عاقل مشکل را انکار نمیکند و در آن هم غرق نمیشود. چند رفتار مشترک در کسانی که خوب از سختیها میگذرند دیده میشود:
- اول آرام میشوند، بعد تصمیم میگیرند.
- مسئله را به قطعههای کوچک تقسیم میکنند.
- بین «در دست من» و «در دست من نیست» فرق میگذارند.
- از دیگران کمک میخواهند و کمک را دستکم نمیگیرند.
- از اشتباه درس میگیرند، بدون اینکه خودشان را تنبیه کنند.
- به بدن و خواب خودشان توجه دارند.
اینها استعداد مادرزادی نیستند؛ مهارتاند و با تمرین یاد گرفته میشوند.
اگر هدفتان این است که در روزهای سخت هم روحیهی خود را حفظ کنید، نوشتهی حفظ ارتعاش مثبت در شرایط سخت دیدگاه دیگری ارائه میدهد.
کی از مشاور کمک بگیریم
همهی مشکلها را نمیشود با خودیاری حل کرد و این طبیعی است. در این حالتها بهتر است با روانشناس یا مشاور حرف بزنید:
- غم، اضطراب یا بیحالی بیش از دو هفته ادامه دارد و کم نمیشود.
- خواب یا اشتهایتان بهشدت به هم ریخته است.
- کار، درس یا رابطهها بهخاطر حالتان مختل شدهاند.
- برای فرار از احساس به الکل، قرص یا کارهای آسیبزا پناه بردهاید.
- فکر آسیب زدن به خودتان یا دیگران به ذهنتان میآید.
اگر فکر آسیب زدن به خودتان دارید یا کسی را در چنین وضعی میشناسید، همین الان با اورژانس (۱۱۵) یا اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید و تنها نمانید. درخواست کمک شجاعت میخواهد و نشانهی ضعف نیست.
مشاوره یعنی «دیوانه» بودن نیست. مثل دندانپزشک است: وقتی چیزی درد میکند، سراغ کسی میرویم که تخصصش را دارد.
برای اینکه بدانید وقتی مشکل جلو آمد دقیقاً چه کار میشود کرد، حل مشکلات در ۷ گام را بخوانید.
سؤالات متداول
چگونه با مشکلات زندگی کنار بیاییم؟
احساستان را بپذیرید، مسئله را روی کاغذ بنویسید، آنچه در دستتان است را از آنچه نیست جدا کنید و فقط یک قدم کوچک برای امروز بردارید. با یک آدم مطمئن حرف بزنید. اگر فشار سنگین یا طولانی شد، از روانشناس کمک بگیرید.
وقتی احساس میکنم بدبختم چه کار کنم؟
اول بدن را آرام کنید: نفس عمیق، آب، کمی قدمزدن. بعد احساس را اسمگذاری کنید و با یک نفر حرف بزنید. «بدبختم» معمولاً یک احساس است، نه حقیقت همیشگی. اگر چند هفته است این حس ادامه دارد و روی کار و خوابتان اثر گذاشته، با مشاور صحبت کنید.
چگونه با اتفاقات بد کنار بیایم؟
به خودتان زمان بدهید و اجازه دهید غمگین باشید. در روزهای اول فقط خواب، غذا و آب را جدی بگیرید. بعد کمکم به کارهای روزمره برگردید و در صورت نیاز از دوستان یا مشاور کمک بخواهید. عجله برای «خوب شدن» اغلب نتیجهی عکس میدهد.
در شرایط سخت زندگی چه کنیم؟
سه کار انجام دهید: اول آرام شوید، بعد مسئله را به قطعههای کوچک تقسیم کنید و در نهایت فقط یک قدم کوچک بردارید. حمایت گرفتن از آدمهای مطمئن را هم فراموش نکنید. اگر نشانههای هشداردهنده دارید، به مشاور مراجعه کنید.
انسان عاقل در برابر مشکلات زندگی چگونه باید رفتار کند؟
مشکل را انکار نمیکند و در آن هم غرق نمیشود. اول آرام میشود، بعد برنامه میریزد. آنچه در دستش است را پیگیری میکند و از اشتباه درس میگیرد، بدون اینکه خودش را سرزنش کند. در زمان لازم هم کمک میگیرد.
آیا میشود از سختیها قویتر بیرون آمد؟
بله، ولی خود سختی این کار را نمیکند. چیزی که قویمان میکند روشی است که با آن سختی را میگذرانیم: پذیرش، یادگیری، کمک گرفتن و قدمهای کوچک. بعضی آدمها هم بعد از مشکلات سنگین نیاز به کمک تخصصی دارند و این اشکالی ندارد.
جمعبندی
مشکلهای زندگی از بین نمیروند، ولی میشود رابطهمان با آنها را عوض کرد. احساس را بپذیرید، مسئله را به تکههای کوچک تقسیم کنید، روی چیزهای در کنترلتان کار کنید و از دیگران کمک بگیرید. در شروع، تنها یک قدم کوچک کافی است: امروز عصر هفت دقیقه بنویسید و فردا همین کار را تکرار کنید.
اگر فشار سنگین است یا ماههاست ادامه دارد، با یک روانشناس حرف بزنید؛ این کار بخشی از قدرت شماست. برای ادامهی مسیر رشد فردی و ساختن عادتهای پایدار، میتوانید دورهی برتری شدید را هم ببینید.
اشتراک این مقاله
جایی که بیشتر با هم در ارتباط هستید انتخاب کنید.
این مقاله چقدر برایتان مفید بود؟
امتیاز شما به بهترشدن مطالب بعدی کمک میکند.

برای ثبت گفتگو ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.