قانون جذب چقدر واقعیت دارد؟ نگاهی صادقانه

قانون جذب چقدر واقعیت دارد؟ پاسخ صادقانه این است که بخشی از آن، یعنی اثر باور، توجه و هدف‌گذاری بر رفتار خود ما، با تجربه‌ی روزمره و روان‌شناسی رفتار هم‌خوان است؛ اما این‌که فکر به‌تنهایی چیزی را از بیرون به سمت ما بکشد، ادعایی است که راه سنجیدنش روشن نیست. در این نوشته این دو بخش را جدا می‌کنیم و یک مسیر عملی سالم پیشنهاد می‌دهیم.

این یک باور معنوی است و تجربه‌ی هر کس با آن فرق دارد. برای همین هدف ما این نیست که شما را قانع یا مأیوس کنیم؛ هدف این است که با چشم باز تصمیم بگیرید چه چیزی را از آن بردارید و چه چیزی را کنار بگذارید. این نوشته جایگزین مشاوره با روان‌شناس نیست.

قانون جذب چقدر واقعیت دارد؟ جواب کوتاه

جواب کوتاه دو بخش دارد: بخش «درونی» قانون جذب قابل فهم و در بسیاری از موارد مفید است، و بخش «بیرونی» آن را نمی‌شود با ابزارهای معمول پژوهش آزمود. بخش درونی می‌گوید باور، تمرکز و انتظار ما بر انتخاب‌ها و تلاش ما اثر می‌گذارد. بخش بیرونی می‌گوید افکار مثل یک موج به جهان فرستاده می‌شوند و همان را برمی‌گردانند.

اگر این دو بخش را قاطی کنیم، دو اشتباه پیش می‌آید. یا همه‌چیز را قبول می‌کنیم و منتظر می‌مانیم که بدون عمل اتفاقی بیفتد، یا همه‌چیز را رد می‌کنیم و بخش مفیدش را هم از دست می‌دهیم. راه سالم این است که هر ادعا را جداگانه بسنجیم.

قانون جذب دقیقاً چه می‌گوید؟

قانون جذب، در ساده‌ترین شکل، این باور است که تمرکز ذهنی و حال درونی ما با رویدادهایی که تجربه می‌کنیم ارتباط دارد. در این باور می‌گویند به آنچه فکر می‌کنید و آنچه حس می‌کنید نزدیک‌تر می‌شوید.

روایت‌ها از این باور یکی نیستند. بعضی‌ها آن را فقط یک روش تمرکز و انگیزه می‌دانند. بعضی دیگر آن را قانونی در جهان می‌دانند که مثل جاذبه کار می‌کند. اگر درباره‌ی ریشه‌ها و تعریف‌های مختلفش بیشتر می‌خواهید، آیا قانون جذب وجود دارد نگاهی کلی‌تر دارد.

کدام بخش‌های قانون جذب با پژوهش‌های روان‌شناسی هم‌خوان است؟

سه ایده در قانون جذب با مفهوم‌های شناخته‌شده‌ی روان‌شناسی نزدیک است: باور به توانایی، روشن بودن هدف و جهت توجه. این هم‌خوانی به این معنا نیست که کل ادعای قانون جذب تأیید شده؛ فقط یعنی این بخش‌ها بی‌پایه نیستند.

باور به توانایی و رفتار

روان‌شناسی از مفهومی به نام «خودکارآمدی» حرف می‌زند که آلبرت بندورا معرفی کرد: این‌که آدم تا چه حد باور دارد می‌تواند کاری را انجام دهد. کسی که باور دارد از پس کاری برمی‌آید معمولاً بیشتر شروع می‌کند، بیشتر دوام می‌آورد و بعد از شکست زودتر برمی‌گردد. این اثر روی رفتار است، نه روی جهان؛ ولی چون رفتار نتیجه می‌سازد، از بیرون شبیه «جذب» دیده می‌شود.

هدف روشن و مشخص

در پژوهش‌های مربوط به هدف‌گذاری، که ادوین لاک و گری لاتهام آن‌ها را به‌صورت یک نظریه درآوردند، هدف‌های مشخص و چالشی معمولاً بهتر از «هر کاری از دستم برمی‌آید» جهت می‌دهند. وقتی خواسته‌تان را دقیق می‌نویسید، ذهنتان می‌فهمد دنبال چه چیزی بگردد. این همان بخشی است که در قانون جذب اسمش «روشن کردن خواسته» است.

توجه گزینشی

وقتی چیزی برایمان مهم می‌شود، بیشتر آن را می‌بینیم. کسی که تصمیم می‌گیرد خانه بخرد ناگهان آگهی‌های خانه را همه‌جا می‌بیند. این به معنی افزایش آگهی‌ها نیست؛ توجه ما عوض شده است. بخشی از «جذب» در تجربه‌ی روزمره، همین دیدن فرصت‌هایی است که پیش‌تر از کنارشان رد می‌شدیم.

برنامه‌ی اگر … آنگاه …

پیتر گولویتزر، روان‌شناس، درباره‌ی «نیت اجرایی» نوشته است: وقتی به‌جای یک آرزوی کلی، یک برنامه‌ی مشخص مثل «اگر شب شنبه شد، نیم ساعت روی پروژه کار می‌کنم» بنویسیم، احتمال انجام کار بیشتر می‌شود. این هم شکلی از همان روشنی است که قانون جذب می‌خواهد، فقط یک قدم عملی‌تر.

کدام ادعاها را نمی‌شود تأیید کرد؟

ادعاهایی که به «فرستادن فرکانس به جهان» یا «نتیجه‌ی قطعی از فکر» برمی‌گردند، فعلاً راه سنجیدن روشنی ندارند. در ادامه چند مورد از رایج‌ترین‌ها را می‌بینید.

• فکر به‌تنهایی، بدون عمل، رویداد می‌سازد. تجربه‌ی روزمره این را پشتیبانی نمی‌کند. شغل بدون رزومه فرستادن و ارتباط ساختن معمولاً پیدا نمی‌شود.
• هر اتفاق بد نتیجه‌ی فکر منفی است. این ادعا هم دقیق نیست و هم ناعادلانه. بسیاری از اتفاق‌ها از اراده‌ی ما بیرون‌اند.
• بیماری را می‌شود با فکر درمان کرد. هیچ بیماری را با تمرکز ذهنی درمان نمی‌کنیم. برای مشکلات جسمی و روانی به پزشک یا روان‌شناس مراجعه کنید.
• اگر نتیجه نگرفتید، مشکل از شماست. این جمله آسیب می‌زند و درست هم نیست. نتیجه به عامل زیادی بستگی دارد و شکست به معنی ضعف شما نیست.

درباره‌ی این‌که افکار منفی چه نقشی دارند و چه نقشی ندارند، می‌توانید آیا قانون جذب افکار منفی را هم جذب می‌کند را بخوانید.

چرا بعضی‌ها جواب گرفتن را تجربه می‌کنند؟

چند سازوکار شناخته‌شده می‌توانند تجربه‌ی «جواب گرفتن» را توضیح دهند، بدون این‌که لازم باشد حتماً چیزی از بیرون جذب شده باشد.

اول، همان توجه گزینشی است. وقتی دنبال چیزی باشیم، بیشتر آن را می‌یابیم. دوم، «سوگیری تأیید» است: ما تطابق‌ها را به یاد می‌آوریم و نمونه‌های ناموفق را راحت‌تر فراموش می‌کنیم. سوم، رفتار است: کسی که باور دارد، بیشتر تلاش می‌کند و تلاش نتیجه می‌دهد. چهارم، این‌که داستان‌های موفق را بیشتر می‌شنویم و داستان‌های ناموفق کمتر منتشر می‌شوند.

این توضیح‌ها به معنی بی‌ارزش بودن تجربه‌ی شما نیستند. فقط نشان می‌دهند چرا تجربه‌ی یک نفر برای دیگری الزاماً تکرار نمی‌شود. برای شنیدن روایت خود آدم‌ها هم می‌توانید داستان‌هایی از تجربه‌ی قانون جذب را بخوانید، با این نگاه که هر روایت تجربه‌ی یک نفر است.

ادعا در برابر برداشت سالم: جدول مقایسه

مسیر عملی سالم برای استفاده از قانون جذب

اگر می‌خواهید از بخش مفید قانون جذب استفاده کنید، این گام‌ها بدون اغراق به شما کمک می‌کنند. برای هر کدام، یک نتیجه‌ی ساده در نظر گرفته‌ایم.

1. خواسته را در یک جمله بنویسید. نتیجه: ذهنتان می‌داند دقیقاً دنبال چیست.
2. دلیل خواستن را بنویسید. نتیجه: می‌فهمید این خواسته واقعاً مال خودتان است یا از دیگران گرفته‌اید.
3. اولین قدم کوچک را انتخاب کنید. نتیجه: به‌جای رؤیایی بزرگ، یک کار بیست‌دقیقه‌ای دارید.
4. برنامه‌ی «اگر … آنگاه …» بنویسید. نتیجه: به‌جای «باید شروع کنم»، زمان و مکان شروع روشن است.
5. هر روز چند دقیقه فرایند را تجسم کنید، نه فقط نتیجه را. نتیجه: ذهنتان مراحل را هم می‌بیند، نه فقط پایان خوشایند را.
6. هفته‌ای یک بار پیشرفت را بسنجید. نتیجه: می‌بینید چه چیزی جواب داده و چه چیزی را باید عوض کرد.

اگر یک برنامه‌ی ساختاریافته می‌خواهید، برنامه‌ی ۲۱ روزه‌ی قانون جذب گام‌به‌گام همین ایده را پیش می‌برد، و برای شناخت بیشتر از نحوه‌ی تعیین خواسته می‌توانید نحوه‌ی جذب خواسته‌ها و آرزوها را ببینید.

اگر دوست دارید این مسیر را با راهنمایی و به‌صورت منظم ادامه دهید، دوره‌ی «کارشناس جذب شوید» یکی از گزینه‌هایی است که می‌توانید ببینید؛ لازم نیست قبل از هر تصمیمی عجله کنید.

اشتباه‌های رایج

منتظر ماندن به‌جای قدم برداشتن

رایج‌ترین اشتباه، جابه‌جا کردن تجسم با عمل است. تجسم می‌تواند انگیزه بدهد، ولی جای یک تماس، یک درخواست یا یک تمرین را نمی‌گیرد.

سرکوب احساس ناخوشایند

بعضی‌ها فکر می‌کنند باید همیشه مثبت باشند. اما نادیده گرفتن نگرانی یا غم معمولاً آن را بزرگ‌تر می‌کند. می‌توانید هم نگران باشید و هم قدم بعدی را بردارید.

سرزنش خود

اگر مدتی تمرین کردید و نتیجه‌ای که می‌خواستید نیامد، این به معنی کم‌ارزش بودن شما یا اشتباه بودن همه‌ی راه نیست. شاید خواسته باید دقیق‌تر شود، شاید زمان بیشتری لازم باشد، و شاید بخشی از آن خارج از کنترل شماست.

جایگزین کردن کمک تخصصی

اگر با اضطراب، افسردگی یا مشکل جدی دیگری روبه‌رو هستید، تمرین ذهنی برای کمک تخصصی کافی نیست. با یک روان‌شناس یا مشاور صحبت کنید.

اگر می‌خواهید نگاه دینی به این باور را هم بدانید، قانون جذب در قرآن را بخوانید.

سؤالات متداول

آیا قانون جذب واقعیت دارد؟

بخشی از آن، یعنی اثر باور، توجه و هدف‌گذاری بر رفتار ما، با تجربه‌ی روزمره و مفهوم‌های شناخته‌شده‌ی روان‌شناسی هم‌خوان است. اما این‌که فکر به‌تنهایی و بدون عمل رویداد بسازد، ادعایی است که راه سنجیدن روشنی ندارد. بهتر است با نگاهی متعادل، بخش مفیدش را بردارید.

چرا بعضی‌ها با قانون جذب نتیجه می‌گیرند؟

یک دلیل می‌تواند تغییر رفتار باشد: وقتی کسی باور دارد و هدفش روشن است، بیشتر تلاش می‌کند. دلایل دیگر توجه گزینشی و یادآوری انتخابی موفقیت‌هاست. این توضیح‌ها ارزش تجربه‌ی آدم‌ها را کم نمی‌کنند؛ فقط نشان می‌دهند همه‌ی مسیر را نمی‌شود به یک عامل نسبت داد.

آیا فکر منفی واقعاً اتفاق بد جذب می‌کند؟

نه به این شکل ساده. فکر منفی می‌تواند مسیر را سخت‌تر کند، چون انگیزه را کم می‌کند و بر تصمیم‌ها اثر می‌گذارد. ولی بسیاری از اتفاق‌های ناخوشایند هیچ ربطی به فکر ما ندارند. خودتان را برای هر اتفاق بد سرزنش نکنید.

قانون جذب با تلاش چه ارتباطی دارد؟

تلاش بخش جدایی‌ناپذیر هر نتیجه است. حتی طرفداران این باور هم معمولاً می‌گویند «اقدام الهام‌گرفته» لازم است. تجسم و باور می‌توانند جهت و انگیزه بدهند، ولی قدم‌ها را باید خودتان بردارید.

قانون جذب برای پول و شغل هم کار می‌کند؟

می‌تواند به شما کمک کند هدف مالی را روشن کنید و برای رسیدن به آن اقدام کنید، ولی نتیجه‌ی مالی را تضمین نمی‌کند. این نوشته توصیه‌ی مالی نیست؛ برای تصمیم‌های مهم مالی از متخصص کمک بگیرید.

کی باید از یک متخصص کمک بگیرم؟

اگر احساس غم، اضطراب یا ناامیدی شما را از کارهای روزمره بازمی‌دارد یا چند هفته ادامه دارد، با روان‌شناس یا مشاور صحبت کنید. تمرین‌های ذهنی مکمل‌اند، نه جایگزین.

جمع‌بندی

قانون جذب چقدر واقعیت دارد؟ بخش درونی‌اش، یعنی باور، هدف روشن و توجه، می‌تواند به ما کمک کند؛ بخش بیرونی‌اش را باید با احتیاط و بدون وعده‌ی قطعی نگاه کرد. بهترین استفاده از آن این است که فکر و عمل را کنار هم بگذارید: خواسته را روشن بنویسید، قدم کوچک بردارید، و خودتان را برای نتیجه‌ی ناکامل سرزنش نکنید. اگر دوست دارید این مسیر را همراه با یک برنامه‌ی منظم دنبال کنید، دوره‌های پرورش افکار را ببینید.

نویسنده: امیر شریفی

بنیان‌گذار پرورش افکار و مدرس توسعه فردی؛ با تمرکز بر تبدیل آگاهی به تغییرهای قابل اجرا در زندگی روزمره.